• یکشنبه ۳۱ خرداد ماه، ۱۳۹۴ - ۰۸:۵۲
  • دسته بندی : اجتماعی
  • کد خبر : 943-52389-5
  • خبرنگار : 4
  • منبع خبر : رشت

25 سال پیش در چنین روزی...

31 خرداد 69 زمین تاب تحمل نیاورد و 60 ثانیه لرزید.

به گزارش خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، منطقه گیلان، 31 خرداد برای بسیاری از هموطنان‌مان غم‌انگیز است، زلزله رودبار هیچ‌گاه از اذهان پاک نمی‌شود،مردم زیادی داغدار و بی‌خانمان و کودکان بسیاری یتیم و بی‌سرپرست شدند.

اکنون در 25امین سالگرد وقوع این حادثه تلخ به بیان بخشی از حوادث آن روز می‌پردازیم.

در ساعت ۳۰ دقیقه بامداد به وقت ایران در پنجشنبه ۳۱ خردادماه ۱۳۶۹ (برابر با ۲۱ ژوئن ۱۹۹۰ در ساعت ۲۱ به وقت گرینویچ) در نزدیکی شهر رودبار و روستاهای تابعه در استان گیلان و شمال غرب استان زنجان در ناحیه طارم علیا زمین‌لرزه‌ای بروز کرد و تا شعاع ۱۰۰ کیلومتری از مرکز زمین‌لرزه موجب خسارات جانی و مالی فراوان شد.

ارتعاشات حاصل از امواج لرزه‌ای در استان‌های زنجان و گیلان و در بخش‌هایی از استان‌های آذربایجان شرقی، تهران، مرکزی، مازندران، سمنان، همدان و کردستان به مدت حدود ۶۰ ثانیه احساس و موجب وحشت عمومی شد،لیکن خسارات جانی و مالی به همراه نداشت. این زمین‌لرزه در یک منطقه پرتراکم از نظر جمعیت اتفاق افتاد، بطوریکه علاوه بر روستاهای موجود در منطقه چندین شهر مهم کشور نیز تحت تأثیر آن قرار گرفتند.

کانون این زلزله را کارشناسان حدود ۱۹ کیلومتری از سطح زمین اعلام کردند،حدود 35 هزار نفر بر اثر این رویداد جان خود را از دست دادند، بیش از ۲۰۰ هزار واحد مسکونی تخریب و خسارات عمده‌ای به تأسیسات و اماکن عمومی در استان‌های گیلان و زنجان که متأثر از این زمین‌لرزه بودند، وارد آمد و حدود 500 هزار تن بی‌خانمان شدند.

جایگاه زمین‌ساخت و تاریخچه لرزه‌خیزی منطقه

از نظر زمین‌ساخت صفحه‌ای محل رویداد زمین‌لرزه در رشته کوه‌های البرز در شمال غرب ایران قرار داشت. رشته کوه‌های البرز از یک ناحیه کمانی شکل باریک با طاقدیس‌ها و ناودیس‌های موازی تشکیل شده که مرز جنوبی تحدب پهناور دریای خزر را تشکیل می‌دهد. این ناحیه در شمال با بلوک خزر و در جنوب با پهنه ایران مرکزی مواجه است. در بخش غربی این ناحیه محور ساختارهای زمین‌شناسی دارای یک روند شمال‌غربی-جنوب‌شرقی بوده که تقریبا با بخش شمالی کمربند چین خورده فعال زاگرس موازی است.

از سوی دیگر در بخش شرقی منطقه البرز روند محور ساختارهای زمین‌شناسی تقریبا شمال‌شرقی- جنوب‌غربی و به موازات گسل کویر بزرگ (درونه) است. در پهنه لرزه زمین‌ساختی البرز به ویژه در منطقه زلزله‌زده گسل‌های مهم، عموما روند خاوری ـ باختری با اندکی تمایل به سوی شمال باختری دارند و اکثرا از نوع گسل‌های فشاری هستند. این ایالت از نظر لرزه‌خیری یکی از جنبان‌ترین ایالت‌های ایران بوده و در گذشته زمین‌لرزه‌های بزرگی در آن روی داده است که استان‌های گیلان و مازندران را متأثر ساخته است. مهمترین گسل‌های شناخته شده آن منطقه عبارتند از؛گسل شمال البرز با روند شمال غرب ـ جنوب شرق با شیب زیاد به سمت جنوب غرب، گسل لاهیجان با روند شمال شرق ـ جنوب غرب، گسل ماسوله با روند شمال غرب ـ جنوب شرق، گسل رودبار با روند شرق ـ غرب با شیب زیاد به سمت شمال، گسل کولور با روند شمال غرب ـ جنوب شرق، گسل آستارا با روند شمال ـ جنوب.

آمار داده‌های لرزه‌ای دستگاهی (یکصد سال اخیر) و تاریخی نشان می‌دهد که این ناحیه از توان لرزه خیزی بالایی برخوردار بوده و مطابق نقشه خطر زمین لرزه ایران (مانوئل بربریان ۱۹۷۷) این ناحیه در منطقه تخریب متوسط تا زیاد قرار دارد.

کشته‌ها و خرابی‌ها

زلزله ۳۱ خرداد ۱۳۶۹ رودبار و منجیل به بزرگی ۷٫۴ در ساعت 21 به وقت گرینویچ و 30 دقیقه بامداد به وقت محلی رخ داد و شهرهای رودبار، منجیل، لوشان و ۷۰۰ روستای اطراف را به نابودی کشاند و به ۳۰۰ روستای دیگر خسارت عمده وارد کرد. خسارت حاصله از این زمین‌لرزه ۲۰۰ میلیارد دلار برآور شد. کانون ژرفی زمین‌لرزه مذکور حدود ۱۹ کیلومتری از سطح زمین بود و براثر آن یکصد هزار خانه خشتی و گلی با خاک یکسان یا متحمل خسارات عمده شدند و بیش از 35 هزار کشته، شصت‌هزار زخمی و پانصدهزار بی‌خانمان آنرا در لیست مرگ‌بارترین ۱۰ زلزله جهان در صدسال گذشته قرار می‌دهد.

چند ساعت پس از وقوع زمین لرزه اصلی چندین پس‌لرزه به وقوع پیوست که بزرگی موج لرزه‌ای آنها بیش از ۵ بود. بزرگترین پس‌لرزه حدود ۱۲ ساعت پس از وقوع زمین‌لرزه اصلی اتفاق افتاد که بزرگی آن Mb= 6 گزارش شد. پس از نصب شبکه لرزه‌نگاری صحرایی مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران روزانه حدود چند صد پس‌لرزه ثبت می‌شد که بزرگی آنها در مواردی از ۵ تجاوز می‌کرد.

عمق اکثر این پس‌لرزه‌ها بین ۱۰ تا ۲۰ کیلومتر متغیر گزارش شده ‌است. این زمین‌لرزه به لحاظ وسعت و شدت از زلزله‌های بی‌سابقه این منطقه در طی سده اخیر بود که مناطق وسیعی از استانهای تهران، گیلان، آذربایجان شرقی، مرکزی، زنجان، همدان، مازندران، سمنان و شهرهایی از قبیل رشت، لاهیجان، رودسر، لنگرود، آستانه‌اشرفیه، تنکابن، سراب، اردبیل، مشکین‌شهر، کرج و شهرک‌های اطراف بروجرد محور قزوین - رشت و روستاهای رودبار الموت، طالقان، فیروزکوه، مهدی‌شهر، شهمیرزاد، زیراب، بوئین زهرا و دهها شهر و روستای دیگر را به لرزه درآورد.

وقوع این زمین‌لرزه در تهران نیز باعث وحشت زیاد مردم شد و بسیاری را از خواب بیدار کرد، لیکن آثاری از ریزش منازل یا تلفات انسانی مشاهده نشد. برخی از مطبوعات گزارش دادند که تعدادی از منازل مسکونی قدیمی تهران واقع در محلات جنوبی شهر آسیب‌های جزئی دیده‌اند.

شدت زمین‌لرزه در تهران 5 درجه در مقیاس مرکالی تخمین زده شده‌ است. زمین‌لرزه شهر تبریز را به لرزه درآورد، در شهر خلخال از شدت بیشتری برخوردار بود و باعث ریزش تعدادی از ساختمان‌ها و وارد آمدن خسارات مالی شد. در شهر سراب باعث ریزش برج کوه آجرپزی ملی و چندین دیوار در نقاط مختلف شهر شد ولی در میانه و بروجرد گرچه احساس شد لیکن تلفات جانی در برنداشت. شهر قزوین و بخش‌های تابعه آن به شدت لرزیدند که شکسته ‌شدن شیشه‌های منازل و تخریب بعضی از خانه‌های مسکونی را بدنبال داشت و تعدادی مجروح نیز بجای گذاشت، لیکن خسارات مالی و تلفات جانی این زلزله در بخش‌ها و روستاهای کوهین، طارم سفلی، محور قزوین - رشت و نیز روستاهای رودبار الموت شدت بیشتری داشت.

در نخستین ساعات پس از زمین‌لرزه تعداد تلفات در روستای هیر از بخش الموت حدود ۵۰۰ کشته و مجروح و در کوهین و روستاهای حومه آن در بخش قاقازان ۱۶۰ کشته گزارش شد. در استان زنجان دو روستای آب‌بر و ده‌شیر که زمین‌لرزه در آنها شدت بیشتری داشته به کلی تخریب شدند و تعداد زیادی کشته و مجروح شدند. اکثر روستاهای طالقان دچار خسارات مالی زیادی شده و احشام زیادی به هلاکت رسیدند و تعداد زیادی منازل مسکونی ویران شدند.

در استان گیلان شهرهای رشت، رودبار، آستانه‌اشرفیه، لاهیجان، منجیل، لوشان و صومعه‌سرا در جریان زمین لرزه بیشترین خسارات را دیدند. در این حادثه به بسیاری از منازل مسکونی، تجاری، دولتی و راه‌ها و پل‌ها آسیب شدید وارد شد. منبع بزرگ تأمین آب مشروب رشت - انزلی و تعدادی ساختمان و آپارتمان مسکونی ۷ و ۸ طبقه با خاک یکسان شد و تعدادی کشته و مجروح شدند. در آستانه اشرفیه منبع آب آشامیدنی شهر به کلی ویران و ده‌ها خانه در اثر پدیده روانگرایی خاک تخریب شدند. وقوع زمین‌لرزه در مناطقی از شهرستان فومن موجب خسارات و تلفات فراوان جانی و مالی شد و در روستاهای ماسوله و نصیرمحله زمین‌لرزه ده‌ها خانه را ویران و ده‌ها تن را کشت. شهرهای منجیل و لوشان نیز از شهرهای دیگری بودند که به‌شدت تخریب شدند.

در شهر منجیل اکثر ساختمان‌ها ویران شدند و صدها کشته برجای ماند. سد منجیل در جریان زمین‌لرزه بشدت آسیب دید، بطوریکه دریاچه پشت سد تا پایان مرحله بازسازی بطور کامل تخلیه شد. در تونل‌های محور منجیل ـ رودبار شکستگی‌های بزرگ و چپ گرد بوجود آمد و مبادی ورودی تونل‌ها به علت ریزش کوه تخریب شدند. شهرک هرزه ویل در شمال غرب شهر منجیل به علت پایداری ساختمان‌های مسکونی از تلفات کمتری برخوردار بود، لیکن روستاهای هرزه ویل به علت لغزش کوه به کلی ویران شدند.

شهر رودبار در مقایسه با شهر منجیل از شدت تخریب کمتری برخوردار بود، لیکن به اکثر ساختمان‌ها آسیب شدید وارد آمد. در کیلومتر ۲۵ جاده رشت - رودبار جاده در اثر ریزش سنگ‌های عظیم مسدود شد. شدت زمین‌لرزه در ناحیه رودبار - منجیل حدود ۹ درجه در مقیاس مرکالی تخمین زده شده ‌است. در شهر گنجه کارخانه کفش و چرم گنجه به‌کلی ویران و خسارات زیادی به شهر وارد شد. خسارات ناشی از زمین‌لرزه در ناحیه امامزاده هاشم جزئی بود و آثار حاصل از زمین‌لرزه در این منطقه کمتر به چشم می‌خورد ولی با نزدیک شدن به شهر رشت آثار تخریب تا اندازه‌ای بارزتر بود.

دلایل بالا رفتن تلفات انسانی

زمان رخداد زلزله بسیاری از مردم استان گیلان به‌خصوص جوانان در دقایقی پس از ساعت ۲۴ پنجشنبه سرگرم تماشای مسابقات فوتبال جام جهانی ۱۹۹۰ ایتالیا بودند که زمین به یک باره لرزید و این‌چنین بود که به دلیل بیدار بودن، بسیاری از جوانان توانستند به‌هنگام وقوع فاجعه از منازل بگریزند و زیر آوار نمانند. اما علت بالا بودن خسارات جانی در زلزله منجیل در حقیقت، خطا در اعلام کانون زلزله بود چراکه در آن زمان به دلیل محدود بودن ایستگاه‌های لرزه‌نگاری، کانون زلزله منطقه دیلمان در استان گیلان اعلام شد و از این رو زمان طلایی برای امدادرسانی به مناطقی که خسارات جدی بدان‌ها وارد شده بود از دست رفت چراکه این زمان طلایی برای نجات آسیب‌دیدگان در زلزله ۲۴ تا ۷۲ ساعت است.

ضعف در اطلاع‌رسانی

تا چند روز پس از این رخداد، هیچ‌کس از آن خبر نداشت و کسی نمی‌دانست دقیقا چه اتفاقی افتاده ‌است. وقتی خبر زمین‌لرزه آنهم پس از تأخیر از تلویزیون ایران پخش شد نشانی مرکز زلزله به‌غلط رشت و دیلمان اعلام شد که گمراه‌کننده بود و هنوز مشخص نشده بود که در رودبار چه شده که پس از چند روز عمق فاجعه معلوم شد. دلیل خطا در اعلام رومرکز زمین‌لرزه محدود بودن ایستگاه‌های لرزه‌نگاری در آن زمان اعلام شد. ۴ روز پس از زلزله که زمان طلایی کمک عملاً از دست رفته بود، عملیات امدادرسانی به این مناطق آغاز شد.

پیامدهای پس‌آیند

زلزله ویرانگر رودبار با همه پیامدهای فاجعه‌باری که داشت، منشأ اثر اتفاقات مهمی در کشور شد.

زلزله رودبار بی‌تردید تاثیرگذارترین زلزله در زمینه ساخت و ساز اصولی و مقاوم سازی در برابر زلزله و حوادث طبیعی بود و نقطه عطفی در مطالعات زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله در ایران شد، به‌طوری‌که مطالعه آن زمین‌لرزه بخشی از سرفصل‌های دروس زلزله‌شناسی مهندسی و همچنین پهنه‌بندی خطر زلزله را به خود اختصاص داده و هر ساله دانشجویانی برای بازدید از پهنه رومرکز مهلرزه‌ای زلزله رودبار و درس‌هایی که باید از این زلزله آموخت به منطقه رودبار و منجیل می‌روند.

به گزارش گروه دریافت خبر ایسنا، دکتر علی بیت‌الهی،مدیر بخش زلزله مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن با یادآوری مصائب فاجعه‌بار زلزله 31 خرداد رودبار و منجیل در مصاحبه‌ای گفت:این زلزله چنان تاثیرگذار بود که می‌توان گفت،بعد از آن رویداد بود که ستاد مدیریت بحران وزارت کشور شکل گرفت، سازمان نظام مهندسی تأسیس شد، آیین‌نامه‌های ساخت و ساز مقاوم در کشور تدوین شد و مراکز پژوهشی مرتبط با زلزله بسط و توسعه یافتند.

از دیگر دستاوردهای مهم این واقعه برای جامع علمی و فنی کشور می‌توان به تشکیل نخستین مراکز تحقیقاتی و پژوهشی مرتبط با زلزله، تدوین آئین‌نامه‌ها و مقررات ملی ساختمان و استانداردها اشاره کرد.

رخداد زمین‌لرزه رودبار همچنین سبب شد که با کمک بانک جهانی شبکه شتاب‌نگاری مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن تجهیز و توسعه یابد.

لرزه‌اي سنگين بر پيکر سرزمين صلح و دوستي طنين‌انداز شد

سید محمد احمدی فرماندار رودبار در سالروز وقوع زلزله رودبار در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا اظهار کرد: لرزه‌اي سنگين بر پيکر سرزمين صلح و دوستي طنين‌انداز شد و روزي بنام 31خرداد براي هميشه در اذهان مردمان‌مان باقي ماند.

وی افزود: غم جانکاه و پرغصه بيست و پنجمين سالگرد زلزله خرداد 1369 هرگز از ياد هيچ انسان درد کشيده‌اي بیرون نخواهد رفت، آنگاه که زمين فرو ريخت و عزيزانمان زير تلي از خاک بجاي ماندند.

احمدی با بیان اینکه از دست رفتگان زلزله رودبار شهید گونه از بین ما رفتند،گفت: چه خوش سعادتي به از آن که شهيد گونه‌ از دست رفتند و هميشه جاويد ماندند.

فرماندار رودبار با آرزوي قبولي طاعات و عبادات در ماه عبوديت و بندگي، خود را در غم فراموش ناشدني هموطنان شريک دانست و خاطرنشان کرد: شامگاه گذشته مراسمی به جهت گرامیداشت یاد و خاطره عزیزان از دست رفته بر سر مزار درگذشتگان زلزله رودبار برگزار شد.

وی تصریح کرد: همچنین مراسمی به همین منظور ساعت 11:30 صبح امروز در مصلی شهرستان با سخنرانی امام‌جمعه رودبار برگزار می‌شود.

عکس‌ها از پایگاه خبری فرهنگ انقلاب اسلامی


انتهای پیام

ارسال خبر به دوستان

* گیرنده(ها):

آدرس ایمیل ها را با علامت کاما از هم جدا نمایید. (حداکثر 3 آدرس پست الکترونیکی گیرنده را وارد نمایید)
متن ارسال:

ارسال نظر

نام و نام خانوادگی:
آدرس سایت شما:
* آدرس پست الکترونیکی:
* متن:
* کد مقابل را وارد نمایید: